Jakie szczepionki dla noworodka są zalecane?
Noworodek w Polsce otrzymuje w pierwszej dobie życia dwie obowiązkowe szczepionki: przeciw WZW typu B oraz przeciw gruźlicy, czyli BCG. Kolejne dawki podaje się zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych, aktualizowanym co roku przez Głównego Inspektora Sanitarnego.
Jakie szczepionki podaje się noworodkowi?
Pierwsze szczepienia wykonuje się jeszcze podczas pobytu w szpitalu. Szczepionka przeciw WZW typu B, nazywana też szczepieniem przeciw żółtaczce wszczepiennej, chroni przed zakażeniem wirusem HBV i jego przewlekłymi następstwami. Preparat BCG zabezpiecza przede wszystkim przed ciężkimi postaciami gruźlicy, w tym gruźliczym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych.
Szczepienie przeciw gruźlicy zwykle podaje się przed wypisem z oddziału noworodkowego. Termin może zostać zmieniony, gdy stan dziecka wymaga odroczenia, na przykład przy bardzo małej masie urodzeniowej lub zaburzeniach odporności. Ostateczną decyzję podejmuje lekarz.
Szczepienia obowiązkowe i zalecane – czym się różnią?
Szczepienia obowiązkowe wynikają z aktualnego Programu Szczepień Ochronnych i są finansowane ze środków publicznych. Szczepienia zalecane nie zastępują obowiązkowych. Rozszerzają ochronę dziecka, ale zazwyczaj rodzice pokrywają koszt preparatu, chyba że obowiązują szczególne zasady refundacji.
Do szczepień obowiązkowych realizowanych w pierwszych kilkunastu miesiącach życia należą:
- WZW typu B
- gruźlica – BCG
- błonica, tężec i krztusiec
- Haemophilus influenzae typu b – Hib
- poliomyelitis – polio
- pneumokoki
- rotawirusy, podawane doustnie
- odra, świnka i różyczka – MMR
Wśród szczepień zalecanych dla niemowląt i małych dzieci lekarz może omówić przede wszystkim:
- meningokoki, w tym serogrupę B oraz ACWY
- grypę, od ukończenia 6. miesiąca życia
- ospę wietrzną, zwykle po ukończeniu 12. miesiąca życia
Zakres finansowania może się zmieniać, dlatego przed zakupem preparatu warto sprawdzić aktualne zasady w przychodni i omówić je z pediatrą.
5w1 i 6w1 a szczepionki standardowe
Szczepionki skojarzone są płatną alternatywą dla części standardowego schematu u dzieci, które nie należą do grup objętych refundacją preparatów wysokoskojarzonych. Łączą kilka składników w jednym wkłuciu, dzięki czemu można ograniczyć liczbę zastrzyków podczas wizyt. Nie zmieniają jednak konieczności przestrzegania terminów i liczby dawek określonych dla danego preparatu.
| Cecha | Szczepionka 5w1 | Szczepionka 6w1 |
|---|---|---|
| Chroni przed | błonicą, tężcem, krztuścem, polio i Hib | błonicą, tężcem, krztuścem, polio, Hib i WZW typu B |
| Osobna dawka WZW typu B | Tak, zgodnie z harmonogramem | Nie w dawkach, w których składnik WZW B jest zawarty w preparacie |
| Liczba wkłuć | Mniejsza niż przy preparatach podawanych osobno | Zwykle najmniejsza spośród tych wariantów |
| Finansowanie | Zwykle odpłatna, z wyjątkami dla określonych grup | Zwykle odpłatna, z wyjątkami dla określonych grup |
Wybór między 5w1, 6w1 a preparatami standardowymi zależy od aktualnego PSO, dostępności szczepionki, stanu zdrowia dziecka i ustaleń z lekarzem. Preparat 6w1 może ograniczyć dodatkowe wkłucie związane z WZW typu B. Preparat 5w1 nie zawiera tego składnika, więc szczepienie przeciw WZW B realizuje się oddzielnie.
Kalendarz szczepień w pierwszym roku życia
Poniższa tabela przedstawia uproszczony schemat. Dokładne terminy mogą zależeć od rodzaju preparatu, wcześniactwa, stanu zdrowia dziecka oraz ewentualnych opóźnień. Przed każdą wizytą należy sprawdzić aktualny PSO.
| Wiek dziecka | Szczepienia obowiązkowe lub przewidziane w schemacie | Ważne informacje |
|---|---|---|
| Pierwsza doba życia | WZW typu B i BCG | Podawane w szpitalu, przed wypisem, jeśli stan dziecka na to pozwala |
| Po ukończeniu 6. tygodnia, zwykle 2. miesiąc | DTP, Hib, pneumokoki, WZW typu B oraz rotawirusy | Rotawirusy podaje się doustnie, a pierwszą dawkę trzeba rozpocząć w określonym przedziale wieku |
| 4. miesiąc | Kolejne dawki DTP, Hib, polio, pneumokoków i rotawirusów | Zakres zależy od wybranego schematu |
| 5.–6. miesiąc | Następne dawki DTP, Hib, polio i rotawirusów | Odstępy ustala lekarz zgodnie z preparatem |
| 7. miesiąc | Kolejna dawka WZW typu B w schemacie standardowym | W schemacie 6w1 terminy WZW B są połączone z dawkami preparatu skojarzonego |
| 13.–15. miesiąc | MMR i dawka przypominająca przeciw pneumokokom | MMR chroni przed odrą, świnką i różyczką |
| 16.–18. miesiąc | DTP, Hib i polio | To dawki przypominające w pierwszym cyklu szczepień |
Szczepienie przeciw rotawirusom wymaga dwóch lub trzech dawek, zależnie od preparatu. Pierwszą dawkę podaje się po ukończeniu 6. tygodnia życia, a cały cykl trzeba zakończyć w terminie określonym dla konkretnej szczepionki. Nie należy samodzielnie przesuwać dawek ani rozdzielać szczepień na dodatkowe wizyty.
Jak wygląda kwalifikacja do szczepienia?
Przed każdym szczepieniem lekarz ocenia, czy dziecko może otrzymać daną dawkę. Łagodny katar bez gorączki często nie jest powodem do odroczenia, ale decyzja zawsze należy do osoby przeprowadzającej badanie. Kwalifikacja obejmuje:
- Rozmowę z rodzicem o aktualnym stanie zdrowia, przebytych chorobach, alergiach i reakcjach po wcześniejszych szczepieniach.
- Badanie dziecka i ocenę ewentualnych objawów infekcji lub innych przeciwwskazań.
- Omówienie preparatu, możliwych reakcji oraz terminu kolejnej dawki.
- Podanie szczepionki i zapisanie jej w dokumentacji medycznej oraz książeczce zdrowia dziecka.
Na wizytę zabierz książeczkę zdrowia dziecka. Przydatne mogą być także pieluszka na zmianę, chusteczki i smoczek, jeśli dziecko z niego korzysta. Luźne ubranie ułatwi dostęp do miejsca podania preparatu. Po szczepieniu można przytulić lub nakarmić dziecko, jeśli lekarz nie zaleci inaczej.
Reakcje po szczepieniu i NOP
Po szczepieniu może wystąpić przejściowe zaczerwienienie, bolesność lub niewielki obrzęk w miejscu wkłucia. Dziecko może być bardziej senne, marudne, mieć przejściowo mniejszy apetyt albo podwyższoną temperaturę. Takie objawy zwykle ustępują samoistnie, ale rodzic powinien obserwować dziecko i postępować zgodnie z zaleceniami lekarza.
Niepokojące objawy wymagają kontaktu z lekarzem, zwłaszcza wysoka gorączka, drgawki, trudności z oddychaniem, szybko narastający obrzęk, rozległa wysypka lub nieutulony, długotrwały płacz. Każdą gorączkę u dziecka w pierwszych miesiącach życia należy skonsultować z lekarzem, także wtedy, gdy pojawiła się po szczepieniu. W przypadku problemów z oddychaniem, obrzęku twarzy lub objawów ciężkiej reakcji alergicznej trzeba natychmiast wezwać pomoc medyczną.
Najbezpieczniej ustalić cały schemat z pediatrą podczas wizyty patronażowej lub pierwszej wizyty w przychodni. Lekarz pomoże dobrać preparat, uwzględnić stan zdrowia dziecka i sprawdzić terminy zgodne z aktualnym Programem Szczepień Ochronnych.
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. O kwalifikacji do szczepienia, wyborze preparatu i terminie podania dawki decyduje lekarz po ocenie stanu zdrowia dziecka.
