Afta u niemowlaka – przyczyny, objawy i jak leczyć?

Afta u niemowlaka jest bolesną nadżerką w jamie ustnej. Zwykle nie stanowi poważnego zagrożenia i goi się samoistnie, ale może utrudniać ssanie oraz picie. Najpierw trzeba odróżnić ją od pleśniawek, ponieważ te zmiany mają inne podłoże i wymagają innego leczenia.

Jak wygląda afta u niemowlaka?

Afta to zwykle pojedyncza, płytka nadżerka o białawym lub szarawym środku i czerwonej obwódce. Może pojawić się na wewnętrznej stronie wargi lub policzka, języku, podniebieniu albo w innym miejscu błony śluzowej jamy ustnej. Zmiana jest bolesna, dlatego niemowlę może być rozdrażnione, płakać przy karmieniu, krócej ssać lub odmawiać jedzenia.

Podobne objawy wywołują jednak także pleśniawki i infekcje wirusowe. Sam wygląd zmiany nie zawsze wystarcza do pewnego rozpoznania, szczególnie gdy zmian jest dużo, dziecko ma gorączkę albo szybko się pogarsza.

Afta czy pleśniawka – jak je odróżnić?

Najważniejsze różnice dotyczą wyglądu, lokalizacji i sposobu rozprzestrzeniania się zmian:

Pleśniawki są zakażeniem grzybiczym, najczęściej związanym z Candida albicans. Wymagają oceny pediatry i czasem leczenia przeciwgrzybiczego. Nie stosuj preparatu na afty tylko dlatego, że w buzi dziecka pojawił się biały nalot.

Dlaczego u niemowlęcia pojawia się afta?

Do powstania afty może dojść po mechanicznym podrażnieniu błony śluzowej. Przyczyną bywa twardy lub uszkodzony smoczek, gryzak, zabawka wkładana do buzi albo przypadkowe zranienie podczas jedzenia. Ryzyko zwiększa się także w okresie ząbkowania, gdy dziecko częściej wkłada do ust ręce i przedmioty.

Afty mogą pojawiać się po infekcji lub w okresie przejściowego osłabienia organizmu. Przy nawracających zmianach lekarz może ocenić dietę, ewentualne niedobory żelaza, kwasu foliowego czy witamin z grupy B oraz sposób wchłaniania składników pokarmowych. Rzadziej nawracające owrzodzenia towarzyszą chorobom przewlekłym albo zespołom zapalnym. Nie oznacza to jednak, że pojedyncza afta świadczy o poważnej chorobie.

Jak złagodzić ból i pomóc dziecku?

Najważniejsze jest zapewnienie płynów. Ból w jamie ustnej może sprawić, że niemowlę zacznie mniej pić lub ssać, a u małego dziecka odwodnienie rozwija się szybko. Podawaj pokarm częściej, w mniejszych ilościach, jeśli takie karmienie jest dla dziecka łatwiejsze.

W domu można zastosować następujące metody łagodzenia dolegliwości:

• Podawaj chłodny, przeznaczony dla niemowląt gryzak, jeśli dziecko potrafi z niego bezpiecznie korzystać.
• Unikaj gorących, kwaśnych i mocno drażniących pokarmów, które mogą nasilać ból.
• Usuń z użycia smoczek lub gryzak, który ma pęknięcia, ostre krawędzie albo wyraźnie podrażnia śluzówkę.
• Zapytaj pediatrę lub farmaceutę o preparat ochronny przeznaczony dla konkretnego wieku dziecka, zamiast wybierać żel na afty dla dorosłych.
• Nie stosuj na własną rękę płukanek, spirytusu, wody utlenionej ani innych środków drażniących błonę śluzową.

Paracetamol lub ibuprofen można podać niemowlęciu wyłącznie zgodnie z zaleceniem dotyczącym wieku, masy ciała i przeciwwskazań. Dawki nie wolno ustalać „na oko” ani kopiować z preparatu przeznaczonego dla dorosłych. Salicylan choliny, podobnie jak inne składniki żeli na afty, może mieć ograniczenia wiekowe. Tetraboranu sodu nie należy stosować u małych dzieci bez wyraźnego zalecenia lekarza.

Jeżeli ból ogranicza karmienie, priorytetem nie jest szybkie posmarowanie zmiany, lecz ocena nawodnienia dziecka i kontakt z pediatrą.

Higiena jamy ustnej niemowlaka

Delikatna higiena pomaga usuwać resztki pokarmu i ogranicza przenoszenie drobnoustrojów. Nie pocieraj jednak samej afty ani białych zmian, które mogą być pleśniawkami.

Podstawową pielęgnację możesz wykonywać w kilku krokach:

1. Umyj ręce przed kontaktem z buzią dziecka.
2. Owiń palec czystym, jednorazowym gazikiem zwilżonym przegotowaną wodą.
3. Delikatnie przetrzyj wały dziąsłowe, język i wewnętrzną stronę policzków, bez naciskania bolesnych zmian.
4. Po użyciu wyrzuć gazik i umyj ręce.

Smoczki, butelki, gryzaki i elementy laktatora myj zgodnie z instrukcją producenta, wyparzaj, gdy jest to zalecane dla danego akcesorium, i dokładnie susz. Nie oblizuj smoczka ani łyżeczki dziecka, ponieważ ślina dorosłego może przenosić drobnoustroje. Jeśli u opiekuna występuje opryszczka, trzeba unikać całowania niemowlęcia i bezpośredniego kontaktu zmian ze skórą dziecka.

Kiedy z aftą u niemowlaka do lekarza?

Pediatra jest pierwszym kontaktem, gdy nie masz pewności, czy zmiana jest aftą, pleśniawką lub innym rodzajem zapalenia jamy ustnej. Pilnej konsultacji wymagają zwłaszcza następujące objawy:

• Dziecko wyraźnie odmawia piersi, butelki lub innych płynów.
• Jest znacznie mniej mokrych pieluszek, usta są suche, a dziecko płacze bez łez lub jest nadmiernie senne.
• Pojawia się wysoka gorączka, nasilone osłabienie, obrzęk dziąseł albo liczne pęcherzyki i nadżerki.
• Zmiana krwawi, zajmuje dużą powierzchnię lub szybko pojawiają się kolejne owrzodzenia.
• Afta nie goi się w ciągu około dwóch tygodni albo często nawraca.

Przy nawracających aftach z gorączką, bólem gardła i powiększonymi węzłami szyi lekarz może rozważyć między innymi zespół PFAPA. Nie diagnozuj jednak tego zespołu samodzielnie. Objawy infekcji wirusowej, w tym opryszczkowego zapalenia jamy ustnej, również wymagają badania dziecka.

Pojedyncza afta zwykle ustępuje samoistnie w ciągu kilku do kilkunastu dni. Najbezpieczniejsze postępowanie polega na łagodzeniu bólu preparatem dopasowanym do wieku, podawaniu płynów, delikatnej higienie i obserwowaniu stanu dziecka. W razie wątpliwości lub pogorszenia samopoczucia skontaktuj się z pediatrą.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.