Cesarskie cięcie – kiedy wykonuje się ten zabieg?

Cesarskie cięcie to operacja położnicza, którą wykonuje się wtedy, gdy poród drogami natury może stanowić zagrożenie dla zdrowia lub życia matki albo dziecka. W Polsce nie przeprowadza się go wyłącznie na życzenie. Zabieg może być zaplanowany wcześniej albo wykonany nagle, gdy sytuacja kliniczna zmienia się w czasie ciąży lub porodu.

Jakie są rodzaje cesarskiego cięcia?

O rodzaju zabiegu decyduje przede wszystkim pilność wskazań. Planowe cięcie odbywa się w ustalonym terminie, natomiast nagłe wymaga szybkiego zakończenia ciąży z powodu zagrożenia matki lub dziecka.

Termin planowego zabiegu ustala lekarz, uwzględniając dojrzałość płodu, stan matki i dziecka oraz przyczynę operacji. W materiałach dotyczących planowych cięć pojawia się zwykle 38. lub 39. tydzień ciąży, ale nie ma jednej daty właściwej dla każdej pacjentki.

Kiedy planuje się cesarskie cięcie?

Planowa operacja jest rozważana wtedy, gdy wskazanie można rozpoznać przed rozpoczęciem porodu, a oczekiwanie na jego samoistny początek wiązałoby się z większym ryzykiem. Wskazania mogą pochodzić ze strony matki, dziecka albo przebiegu ciąży.

Wskazania po stronie matki

Do możliwych wskazań należą ciężkie choroby serca, wybrane choroby neurologiczne i układu oddechowego, niektóre nieprawidłowości kręgosłupa lub miednicy, a także zaawansowane choroby oczu. Przy kwalifikacji okulistycznej znaczenie ma przede wszystkim stan siatkówki, a nie sama wielkość wady wzroku.

Wskazaniem może być również łożysko przodujące, gdy jego położenie stwarza ryzyko krwawienia podczas rozwierania szyjki macicy. W niektórych sytuacjach uwzględnia się także poważne zaburzenia psychiczne lub tokofobię, czyli nasilony, paniczny lęk przed porodem. Sama obawa przed bólem nie przesądza automatycznie o operacji. Zwykle potrzebna jest ocena psychologiczna lub psychiatryczna oraz rozmowa z położnikiem.

Najczęściej analizowane wskazania matczyne obejmują:

• Choroby serca – szczególnie te, przy których wysiłek porodowy może poważnie pogorszyć krążenie.
• Choroby neurologiczne, płuc lub kręgosłupa – gdy poród drogami natury wiąże się z istotnym ryzykiem.
• Nieprawidłowości miednicy – na przykład po poważnych urazach lub przy wadach anatomicznych.
• Choroby siatkówki – w wybranych, zaawansowanych przypadkach.
• Tokofobia lub inne wskazania psychiatryczne – po indywidualnej ocenie stanu pacjentki.

Wskazania po stronie dziecka i ciąży

Planowe cesarskie cięcie może być zalecane przy nieprawidłowym ułożeniu płodu, zwłaszcza poprzecznym. Ułożenie pośladkowe także wymaga indywidualnej kwalifikacji, ponieważ znaczenie mają między innymi rodzaj ułożenia, masa płodu, budowa miednicy i doświadczenie ośrodka.

Operację rozważa się również w niektórych ciążach wielopłodowych, między innymi wtedy, gdy pierwsze dziecko nie jest ułożone główkowo albo ułożenie bliźniąt utrudnia bezpieczny poród. W ciąży z więcej niż dwoma płodami wskazania do cięcia są częstsze. Podejrzenie dysproporcji płodowo-miednicznej nie zawsze oznacza konieczność planowej operacji, ponieważ sama ocena pomiarów nie pozwala pewnie przewidzieć przebiegu porodu.

Do wskazań związanych z ciążą lub płodem zalicza się między innymi:

• Ułożenie poprzeczne płodu albo inne ułożenie, które uniemożliwia bezpieczne przeprowadzenie porodu.
• Wybrane ciąże mnogie – zależnie od liczby płodów i ich ułożenia.
• Poważną dysproporcję płodowo-miedniczną – gdy istnieje duże prawdopodobieństwo, że dziecko nie przejdzie przez kanał rodny.
• Niektóre wady płodu – jeśli poród drogami natury zwiększałby ryzyko urazu lub pogorszenia stanu dziecka.
• Zagrożenie wynikające z przebiegu ciąży – na przykład przy określonych powikłaniach łożyskowych.

Kiedy cesarskie cięcie wykonuje się nagle?

Nagła operacja może być potrzebna w trakcie porodu, ale także przed jego rozpoczęciem. Lekarz bierze pod uwagę objawy kliniczne, wyniki badań i tempo pogarszania się stanu matki lub dziecka. Jednym z podstawowych narzędzi oceny jest kardiotokografia (KTG), która rejestruje czynność serca płodu i skurcze macicy.

Po stronie matki pilnym wskazaniem może być między innymi ciężki stan przedrzucawkowy, nieopanowane nadciśnienie, nasilająca się infekcja lub gorączka, krwawienie sugerujące odklejenie łożyska, podejrzenie pęknięcia macicy oraz brak postępu porodu. Dystocja szyjkowa oznacza sytuację, w której szyjka mimo prawidłowej czynności skurczowej nie rozwiera się wystarczająco. Przyczyną może być także zatrzymanie zstępowania dziecka w drugim okresie porodu.

Po stronie dziecka szczególne znaczenie mają zaburzenia czynności serca wskazujące na możliwe niedotlenienie. Nawracająca lub utrzymująca się bradykardia, czyli zbyt wolna czynność serca płodu, a także nieprawidłowe deceleracje w zapisie KTG mogą wymagać szybkiego zakończenia ciąży. Pilnej interwencji wymagają również wypadnięcie pępowiny i niektóre przypadki przedwczesnego odklejenia łożyska.

Jak lekarz podejmuje decyzję?

Kwalifikacja do cesarskiego cięcia nie opiera się na jednej informacji, takiej jak masa dziecka, wynik pojedynczego badania czy przebyte wcześniej cięcie. Lekarz ocenia aktualny stan matki i płodu, etap ciąży lub porodu, wyniki KTG i badań obrazowych, położenie dziecka, stan łożyska oraz ryzyko związane zarówno z porodem naturalnym, jak i operacją.

W przypadku chorób współistniejących potrzebne mogą być konsultacje, na przykład kardiologiczna, neurologiczna, okulistyczna lub psychiatryczna. Wskazanie może być bezwzględne, gdy poród drogami natury stwarza niedopuszczalne ryzyko, albo względne, gdy lekarz porównuje kilka możliwych sposobów postępowania. Ostateczna decyzja ma charakter kliniczny i jest dostosowana do konkretnej pacjentki.

Cesarskie cięcie jest operacją polegającą na nacięciu powłok brzusznych i macicy oraz wydobyciu dziecka. Jak każda operacja wiąże się z ryzykiem, między innymi krwawienia, zakażenia, zrostów i zakrzepicy, dlatego nie traktuje się go jako prostego zamiennika porodu drogami natury.

Najczęstsze pytania o cesarskie cięcie

Najważniejsze odpowiedzi dotyczące wyboru sposobu porodu i kolejnych ciąż są następujące:

• Czy można mieć cesarskie cięcie na życzenie? W Polsce zabieg wykonuje się ze wskazań medycznych. Sama chęć pacjentki nie stanowi wystarczającej podstawy, ale silny lęk lub tokofobia mogą zostać ocenione jako wskazanie psychiatryczne.
• Czy po cesarskim cięciu możliwy jest poród naturalny? Tak, u części kobiet możliwy jest VBAC, czyli poród drogami natury po wcześniejszym cięciu. Decyzja zależy między innymi od rodzaju blizny na macicy, przyczyny poprzedniej operacji i przebiegu kolejnej ciąży.
• Ile cesarskich cięć można mieć? Nie ma jednej bezpiecznej liczby obowiązującej każdą kobietę. Kolejne operacje mogą zwiększać ryzyko zrostów, problemów z łożyskiem i trudności technicznych, dlatego każdą ciążę ocenia się indywidualnie.
• Czy wcześniejsze cesarskie cięcie zawsze oznacza kolejną operację? Nie. Przebyte cięcie jest ważnym czynnikiem w kwalifikacji, ale samo w sobie nie przesądza o sposobie zakończenia następnej ciąży.

O tym, kiedy cesarskie cięcie jest najbezpieczniejszym rozwiązaniem, decyduje położnik po ocenie sytuacji matki i dziecka. W razie nagłego krwawienia, silnego bólu, drgawek, duszności, utraty przytomności lub wyraźnie nieprawidłowych ruchów płodu należy niezwłocznie skontaktować się z personelem medycznym.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji z lekarzem. O sposobie zakończenia ciąży decyduje zespół medyczny na podstawie badania pacjentki, stanu płodu oraz aktualnych wskazań klinicznych.