GBS w ciąży – czym jest, jak wygląda badanie i leczenie?

GBS w ciąży oznacza najczęściej bezobjawowe nosicielstwo paciorkowca grupy B, a nie chorobę. Badanie wykonuje się zwykle między 35. a 37. tygodniem. Wynik dodatni nie jest wskazaniem do cesarskiego cięcia – oznacza potrzebę podania antybiotyku podczas porodu, aby ograniczyć ryzyko zakażenia noworodka.

Czym jest GBS w ciąży?

GBS to paciorkowiec grupy B, czyli Streptococcus agalactiae. Bakteria może naturalnie bytować w przewodzie pokarmowym, odbycie i pochwie. Nosicielstwo dotyczy około 10–30% kobiet w ciąży i zwykle nie wywołuje żadnych objawów. Nie jest wynikiem zaniedbań higienicznych ani chorobą wymagającą leczenia u każdej nosicielki.

Znaczenie GBS wiąże się przede wszystkim z porodem. Bakteria może przedostać się do dziecka podczas przechodzenia przez kanał rodny, a po pęknięciu błon płodowych także do płynu owodniowego. U większości dzieci kontakt z bakterią nie prowadzi do choroby, jednak u części noworodków może dojść do ciężkiego zakażenia, między innymi zapalenia płuc, sepsy lub zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych.

Dlaczego badanie wykonuje się w 35.–37. tygodniu?

Kolonizacja dróg rodnych przez GBS może mieć charakter przejściowy i zmieniać się w czasie. Dlatego wymaz pobiera się pod koniec ciąży, aby wynik możliwie dobrze odzwierciedlał sytuację w okresie porodu. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników przewidują wykonanie badania między 35. a 37. tygodniem ciąży.

Nosicielstwa zwykle nie próbuje się usuwać antybiotykiem przed porodem. Po zakończeniu leczenia bakteria może szybko ponownie skolonizować pochwę i okolice odbytu. Antybiotyk podany zbyt wcześnie nie zapewnia więc trwałej ochrony dziecka w chwili narodzin. Wyjątkiem jest leczenie rzeczywistego zakażenia, na przykład zakażenia układu moczowego wywołanego przez GBS.

Jak wygląda badanie GBS?

Badanie jest krótkie i zazwyczaj bezbolesne. Polega na pobraniu materiału z dolnej części pochwy oraz z odbytnicy. Do pobrania wymazu nie trzeba zakładać wziernika. Przebieg procedury obejmuje:

1. Pobranie wymazu z dolnej części pochwy za pomocą jałowej wymazówki.
2. Pobranie materiału z odbytnicy, zwykle tą samą wymazówką.
3. Umieszczenie próbki w podłożu transportowym i przekazanie jej do laboratorium.

Przed badaniem stosuj się do instrukcji placówki. Poinformuj osobę pobierającą materiał o niedawno przyjmowanych antybiotykach, ponieważ leczenie może wpłynąć na wynik. Wynik jest najczęściej dostępny po kilku dniach, zależnie od laboratorium.

Kiedy podaje się antybiotyk podczas porodu?

Przy dodatnim wyniku wymazu antybiotyk podaje się dożylnie po rozpoczęciu porodu lub po odpłynięciu wód płodowych. Lekiem pierwszego wyboru jest zwykle penicylina G, a w niektórych schematach stosuje się ampicylinę. Kolejne dawki podaje się w odstępach ustalonych przez personel medyczny, często co cztery godziny, aż do urodzenia dziecka.

Profilaktykę może być wskazana także wtedy, gdy wynik badania nie jest znany. Decyzję podejmuje personel na podstawie przebiegu porodu i czynników ryzyka:

Jeżeli kobieta ma alergię na penicylinę, trzeba przekazać personelowi informację o rodzaju reakcji. Przy ciężkiej alergii wybór leku zależy od wrażliwości bakterii. Może zostać rozważona klindamycyna, jeśli wynik badania potwierdza jej skuteczność, albo inny antybiotyk wskazany przez lekarza.

Najlepszą ochronę uzyskuje się, gdy pierwsza dawka zostanie podana odpowiednio wcześnie, ale rozpoczęcie porodu nie powinno być opóźniane tylko po to, aby uzyskać określoną liczbę godzin profilaktyki.

Czy GBS+ oznacza cesarskie cięcie?

Nie. Dodatni wynik GBS nie jest wskazaniem do cesarskiego cięcia. Przy braku innych przeciwwskazań możliwy jest poród drogami natury. W takiej sytuacji personel podaje antybiotyk śródporodowo i obserwuje noworodka po urodzeniu.

Jeśli cesarskie cięcie jest zaplanowane przed rozpoczęciem skurczów i przed pęknięciem błon płodowych, profilaktyka skierowana przeciwko GBS zwykle nie jest potrzebna, niezależnie od wyniku wymazu. Gdy skurcze już się rozpoczęły albo doszło do odpłynięcia wód, postępowanie ustala lekarz.

Jakie objawy u noworodka wymagają uwagi?

Zakażenie GBS może ujawnić się w pierwszych godzinach lub dniach życia. Noworodek z dodatnim ryzykiem zakażenia jest obserwowany przez personel, ale rodzice również powinni zgłaszać niepokojące zmiany, takie jak:

• wyraźna apatia, trudność z wybudzeniem lub nietypowa wiotkość,
• problemy z oddychaniem, sinienie, stękanie albo bardzo szybki oddech,
• gorączka lub nieprawidłowo niska temperatura ciała,
• trudności ze ssaniem, odmowa jedzenia lub powtarzające się wymioty.

Takie objawy wymagają pilnej oceny medycznej. Nie oznaczają automatycznie zakażenia GBS, ale u noworodka nie powinny być ignorowane.

Co przygotować przed porodem z wynikiem GBS+?

Przy dodatnim wyniku najważniejsze jest przekazanie informacji personelowi przy przyjęciu do szpitala. Przygotuj:

• wynik badania GBS w dokumentacji ciążowej lub w formie elektronicznej,
• informację o alergii na penicylinę i przebiegu wcześniejszych reakcji,
• dane o ewentualnym GBS wykrytym w moczu podczas obecnej ciąży,
• informację o zakażeniu GBS u dziecka w poprzedniej ciąży, jeśli taka sytuacja miała miejsce.

Dodatni wynik nie powinien być powodem do paniki. Oznacza potrzebę zaplanowania profilaktyki podczas porodu, a nie konieczność leczenia nosicielstwa w czasie ciąży ani rezygnacji z porodu naturalnego. Przynieś wynik, poinformuj położną lub lekarza i stosuj się do ustalonego postępowania.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę ani położną. W przypadku objawów zakażenia u noworodka niezwłocznie skontaktuj się z personelem medycznym.