Immunoglobulina w ciąży – kiedy jest konieczna i jak działa?

Immunoglobulina anty-RhD jest podawana kobietom z grupą krwi RhD-ujemną, aby zapobiec wytworzeniu przeciwciał przeciw krwinkom RhD-dodatnim płodu. Rutynowa profilaktyka w 28.–30. tygodniu ciąży jest świadczeniem gwarantowanym przez NFZ, a po krwawieniu, urazie, poronieniu lub zabiegu inwazyjnym lek zwykle podaje się jak najszybciej, najczęściej w ciągu 72 godzin.

Czym jest immunoglobulina anty-RhD?

Immunoglobulina anty-RhD, nazywana też anty-D, zawiera gotowe przeciwciała klasy IgG skierowane przeciw antygenowi D obecnemu na krwinkach czerwonych. Stosuje się ją u kobiet RhD-ujemnych, u których płód może mieć krew RhD-dodatnią.

W czasie ciąży lub porodu niewielka ilość krwinek płodu może przedostać się do krwiobiegu matki. Organizm kobiety może wtedy wytworzyć własne przeciwciała anty-D. To zjawisko określa się jako immunizację RhD i wiąże z ryzykiem konfliktu serologicznego w obecnej lub kolejnej ciąży. Immunoglobulina anty-D zapobiega temu procesowi, ograniczając kontakt układu odpornościowego matki z krwinkami RhD-dodatnimi.

Rutynowe podanie w 28.–30. tygodniu ciąży jest w Polsce świadczeniem gwarantowanym przez NFZ, jeśli pacjentka spełnia kryteria medyczne, w tym nie stwierdzono u niej już własnych przeciwciał anty-D.

Kiedy podaje się immunoglobulinę w ciąży?

Termin podania zależy od tego, czy chodzi o planową profilaktykę, czy o zdarzenie mogące spowodować przedostanie się krwi płodu do krwiobiegu matki. Najważniejsze sytuacje przedstawia tabela:

W przypadku zdarzenia zwiększającego ryzyko immunizacji nie czekaj na najbliższą planową wizytę. Skontaktuj się z lekarzem prowadzącym, izbą przyjęć położniczą lub placówką, w której wykonano zabieg.

Dawka nie jest ustalana wyłącznie na podstawie tygodnia ciąży. Lekarz bierze pod uwagę wynik badań przeciwciał, rodzaj zdarzenia, etap ciąży oraz prawdopodobną objętość krwinek płodu, które mogły przedostać się do krwiobiegu matki. Preparaty stosowane w profilaktyce mogą zawierać między innymi 150–300 mikrogramów, czyli 750–1500 j.m., ale konkretne dawkowanie zawsze ustala lekarz.

Jak działa immunoglobulina anty-D i czy jest bezpieczna?

Podane przeciwciała anty-D wiążą krwinki RhD-dodatnie, które znalazły się w organizmie kobiety RhD-ujemnej. Dzięki temu są one usuwane, zanim układ odpornościowy matki uruchomi trwałą produkcję własnych przeciwciał. Profilaktyka nie zmienia grupy krwi kobiety i nie leczy już istniejącej immunizacji.

Immunoglobulina anty-D jest przeznaczona do stosowania w ciąży i po porodzie. Dane z charakterystyk produktów leczniczych oraz wieloletnie doświadczenie kliniczne wskazują, że stosowanie jej w zalecanych sytuacjach nie wiąże się ze szkodliwym wpływem na dziecko. Lek nie wpływa też istotnie na zdolność prowadzenia pojazdów.

Preparaty są wytwarzane z osocza ludzkich dawców. Podczas produkcji stosuje się dobór dawców, badania osocza i procedury ograniczające ryzyko przeniesienia czynników zakaźnych. Jak w przypadku każdego produktu pochodzącego z ludzkiego osocza, ryzyka nie można określić jako absolutnie zerowego, ale jest ono kontrolowane zgodnie z wymaganiami dotyczącymi takich leków.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić?

Większość pacjentek dobrze toleruje podanie. Możliwe są przejściowe objawy ogólne oraz reakcje w miejscu wstrzyknięcia:

• Dreszcze, gorączka lub złe samopoczucie.
• Ból głowy, nudności albo wymioty.
• Ból, obrzęk, zaczerwienienie, świąd lub tkliwość w miejscu wstrzyknięcia.
• Zawroty głowy, ból stawów albo przejściowe obniżenie ciśnienia tętniczego.

Natychmiast zgłoś personelowi medycznemu duszność, świszczący oddech, uogólnioną pokrzywkę, ucisk w klatce piersiowej, gwałtowne osłabienie lub spadek ciśnienia. Mogą to być objawy rzadkiej, ale poważnej reakcji alergicznej, w tym wstrząsu anafilaktycznego. Po podaniu pacjentka powinna pozostać pod obserwacją przez czas wskazany przez personel.

Przed zastrzykiem poinformuj lekarza o przebytych reakcjach alergicznych na immunoglobuliny, niedoborze IgA, zaburzeniach krzepnięcia oraz otyłości. W niektórych sytuacjach, między innymi przy zaburzeniach krzepnięcia lub większym BMI, lekarz może rozważyć inną drogę podania niż domięśniowa.

Co zrobić po krwawieniu lub urazie?

Po zdarzeniu, które może wymagać profilaktyki anty-D, postępowanie powinno wyglądać następująco:

1. Skontaktuj się możliwie szybko z lekarzem prowadzącym, oddziałem położniczym albo izbą przyjęć.
2. Powiedz, że masz grupę krwi RhD-ujemną, i podaj dokładny czas wystąpienia zdarzenia.
3. Przekaż informacje o krwawieniu, urazie, poronieniu lub wykonanym zabiegu.
4. Wykonaj zlecone badania i przyjmij immunoglobulinę w terminie ustalonym przez lekarza.

Gdzie można otrzymać immunoglobulinę?

Rutynowe podanie w 28.–30. tygodniu ciąży realizują poradnie ginekologiczno-położnicze mające umowę z NFZ. O tym, czy pacjentka spełnia kryteria, decyduje lekarz na podstawie grupy krwi, wyniku badania przeciwciał i przebiegu ciąży.

Po krwawieniu, urazie, poronieniu lub zabiegu inwazyjnym zgłoś się do lekarza lub placówki, która może niezwłocznie ocenić wskazania i podać lek. Najważniejsze jest szybkie przekazanie informacji o czasie zdarzenia, ponieważ profilaktyka działa najlepiej, gdy zostanie zastosowana bez zwłoki.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę. O konieczności podania immunoglobuliny anty-D, jej dawce i drodze podania zawsze decyduje personel medyczny.