Stan przedrzucawkowy w ciąży – objawy, przyczyny, leczenie

Stan przedrzucawkowy w ciąży, nazywany także preeklampsją, to poważne zaburzenie wielonarządowe, które najczęściej rozwija się po 20. tygodniu ciąży. Wymaga oceny lekarskiej, ponieważ może wpływać na nerki, wątrobę, układ nerwowy, łożysko i układ krzepnięcia. Szybkie rozpoznanie oraz regularne kontrole zwiększają bezpieczeństwo matki i dziecka.

Czym jest stan przedrzucawkowy?

Preeklampsja zwykle wiąże się z nowo powstałym nadciśnieniem tętniczym po 20. tygodniu ciąży oraz białkomoczem albo innymi oznakami uszkodzenia narządów. Choroba może pojawić się także podczas porodu lub w połogu. Jej początkiem są najczęściej nieprawidłowości w rozwoju łożyska i naczyń, które zaopatrują płód. Dokładny mechanizm nie został jednak w pełni poznany.

Określenie „zatrucie ciążowe” jest historyczne i potoczne. Stan przedrzucawkowy nie polega na zatruciu organizmu toksynami, lecz na zaburzeniach naczyniowych i wielonarządowych związanych z ciążą. Nadciśnienie ciążowe nie jest tym samym co preeklampsja. Samo podwyższone ciśnienie może oznaczać nadciśnienie ciążowe, natomiast o stanie przedrzucawkowym decyduje współistnienie białkomoczu lub cech uszkodzenia narządów.

Kto jest bardziej narażony?

Stan przedrzucawkowy może wystąpić także u kobiety bez wcześniejszych problemów zdrowotnych. Istnieją jednak czynniki, które zwiększają ryzyko i uzasadniają dokładniejszą obserwację:

• Choroby przewlekłe – nadciśnienie tętnicze, przewlekła choroba nerek, cukrzyca występująca przed ciążą oraz choroby autoimmunologiczne, takie jak toczeń rumieniowaty układowy lub zespół antyfosfolipidowy.
• Przebieg wcześniejszych ciąż – stan przedrzucawkowy w poprzedniej ciąży, szczególnie jeśli miał ciężki przebieg lub pojawił się wcześnie.
• Cechy związane z obecną ciążą – ciąża wielopłodowa, nieprawidłowe wyniki badań przesiewowych w I trymestrze oraz ciąża po procedurach wspomaganego rozrodu.
• Wywiad rodzinny i wiek – preeklampsja u matki lub siostry, pierwsza ciąża oraz wiek poniżej 20 lub powyżej 35–40 lat.
• Otyłość – szczególnie przy BMI powyżej 30.

Obecność czynnika ryzyka nie oznacza, że choroba na pewno się rozwinie. Powinna jednak skłonić do omówienia z lekarzem planu kontroli i ewentualnej profilaktyki.

Objawy stanu przedrzucawkowego – co powinno niepokoić?

Preeklampsja może rozwijać się stopniowo albo pojawić się gwałtownie. Obrzęki nóg, zmęczenie czy sporadyczny ból głowy bywają typowymi dolegliwościami ciąży, ale nagłe, nasilone lub nietypowe objawy wymagają kontaktu z lekarzem. Szczególną uwagę zwracają następujące różnice:

Do innych możliwych sygnałów należą duszność, zmniejszenie ilości oddawanego moczu, nagły przyrost masy ciała, krwawienie z dróg rodnych oraz ogólne, szybko pogarszające się samopoczucie. Brak białkomoczu nie wyklucza choroby, jeśli występują inne oznaki uszkodzenia narządów.

Jak lekarz rozpoznaje preeklampsję?

Rozpoznanie opiera się na połączeniu objawów, pomiarów ciśnienia, badań laboratoryjnych i oceny dobrostanu płodu. Jednorazowy prawidłowy wynik nie wyklucza późniejszego rozwoju choroby, dlatego ważna jest obserwacja zgodnie z planem ustalonym z lekarzem.

W diagnostyce mogą zostać wykorzystane:

• powtarzane pomiary ciśnienia, zwykle przy wartościach co najmniej 140/90 mmHg ocenianych w odpowiednim odstępie czasu;
• badanie moczu i ocena białkomoczu, między innymi za pomocą wskaźnika białko/kreatynina lub dobowej zbiórki moczu;
• badania krwi obejmujące morfologię z liczbą płytek, stężenie kreatyniny oraz aktywność enzymów wątrobowych AST i ALT;
• USG z oceną wzrastania płodu, ilości płynu owodniowego i przepływów w badaniu Doppler, a w uzasadnionych przypadkach także KTG;
• specjalistyczne badania, takie jak indeks sFlt-1/PlGF, jeśli lekarz uzna je za potrzebne do oceny ryzyka i dalszego postępowania.

Preeklampsja może zostać rozpoznana bez wyraźnego białkomoczu, gdy pojawią się na przykład małopłytkowość, zaburzenia funkcji nerek, podwyższone enzymy wątrobowe, obrzęk płuc, objawy neurologiczne lub nieprawidłowy rozwój płodu.

Czy można zapobiec stanowi przedrzucawkowemu?

Nie da się zapobiec wszystkim przypadkom, ale u kobiet z podwyższonym ryzykiem lekarz może zalecić kwas acetylosalicylowy w małej dawce. Profilaktykę najczęściej rozpoczyna się przed 16. tygodniem ciąży, ponieważ wtedy może najlepiej wpłynąć na procesy związane z rozwojem łożyska. Dawka i termin zakończenia leczenia zależą od zaleceń lekarza oraz aktualnych wytycznych.

Kwasu acetylosalicylowego nie należy rozpoczynać samodzielnie. Przeciwwskazania mogą obejmować między innymi zaburzenia krzepnięcia, choroby przewodu pokarmowego, uczulenie oraz przyjmowanie innych leków. Znaczenie ma także ocena ryzyka w I trymestrze, regularna opieka prenatalna i zgłaszanie nowych objawów. Żaden pojedynczy domowy sposób ani zmiana diety nie zastępuje diagnostyki i kontroli lekarskiej.

Jak wygląda leczenie?

Postępowanie zależy od wieku ciążowego, wysokości ciśnienia, wyników badań, objawów oraz stanu dziecka. Przy łagodniejszym przebiegu lekarz może zalecić częstsze wizyty, pomiary ciśnienia, badania krwi i moczu oraz monitorowanie płodu. W cięższych przypadkach potrzebna jest hospitalizacja.

W leczeniu stosuje się leki obniżające ciśnienie dobrane do ciąży. Jeśli istnieje zwiększone ryzyko drgawek, w warunkach szpitalnych może zostać podany siarczan magnezu. Zespół medyczny kontroluje także funkcję nerek i wątroby, liczbę płytek, ilość oddawanego moczu oraz dobrostan płodu.

Jedynym definitywnym sposobem zakończenia choroby jest poród, ponieważ jej źródłem są zaburzenia związane z łożyskiem. Nie oznacza to automatycznie cesarskiego cięcia. Termin i sposób rozwiązania ciąży zespół dobiera do stanu matki, wieku ciążowego, wyników badań, stanu płodu i możliwości bezpiecznego wywołania porodu. Decyzja o wcześniejszym porodzie oznacza ocenę dwóch zagrożeń – narastającej choroby u matki oraz konsekwencji wcześniactwa u dziecka.

Do poważnych powikłań należą rzucawka, czyli napady drgawek, zespół HELLP obejmujący hemolizę, wzrost enzymów wątrobowych i małopłytkowość, przedwczesne oddzielenie łożyska oraz zahamowanie wzrastania płodu. Po przebytej preeklampsji potrzebna jest kontrola także po porodzie, ponieważ ciśnienie i objawy mogą utrzymywać się lub pojawić dopiero w połogu. W dalszej perspektywie rośnie ryzyko nadciśnienia i chorób sercowo-naczyniowych, dlatego warto omówić z lekarzem kontrolę zdrowia po zakończeniu ciąży.

Kiedy natychmiast jechać do szpitala?

Nie czekaj na kolejną planową wizytę, jeśli ciśnienie wynosi 160/110 mmHg lub więcej albo pojawiają się objawy sugerujące ciężką preeklampsję. W takiej sytuacji skontaktuj się pilnie z pomocą medyczną. Bardzo wysoki pomiar można powtórzyć po krótkim odpoczynku, ale nie powinno to opóźniać wezwania pomocy przy nasilonych objawach.

• Silny lub uporczywy ból głowy, zaburzenia widzenia albo niedowidzenie.
• Ból w nadbrzuszu lub pod prawym łukiem żebrowym, zwłaszcza z nudnościami i wymiotami.
• Duszność, ból w klatce piersiowej, omdlenie lub nagłe pogorszenie stanu ogólnego.
• Ciśnienie tętnicze o wartości 160/110 mmHg lub wyższej.
• Wyraźne zmniejszenie lub brak ruchów płodu, krwawienie albo silny ból brzucha.
• Napad drgawek lub utrata przytomności – w takim przypadku należy natychmiast wezwać pogotowie.

Stan przedrzucawkowy w ciąży jest poważny, ale przy regularnej kontroli i szybkim reagowaniu może być właściwie prowadzony. Każde podejrzenie choroby wymaga konsultacji z lekarzem, a nie samodzielnego leczenia lub odstawiania zaleconych leków.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania ani porady lekarskiej. W przypadku objawów alarmowych skontaktuj się pilnie z pomocą medyczną.