Naczyniak u niemowlaka – przyczyny, objawy, leczenie

Naczyniak u niemowlaka najczęściej jest łagodną zmianą naczyniową, a nie rakiem. Zwykle rośnie przez kilka pierwszych miesięcy życia, a następnie stopniowo blednie i zanika. Konsultacji lekarskiej wymagają przede wszystkim zmiany szybko rosnące, owrzodziałe oraz położone w pobliżu oka, ust lub dróg oddechowych.

Czym jest naczyniak niemowlęcy?

Naczyniak niemowlęcy, nazywany też potocznie truskawkowym, powstaje wskutek nadmiernego namnażania komórek wyściełających naczynia krwionośne, czyli komórek śródbłonka. Najczęściej pojawia się dopiero w pierwszych tygodniach życia. Może mieć postać czerwonej lub wiśniowej, płaskiej albo wypukłej zmiany. Głębiej położone naczyniaki bywają niebieskawe lub zbliżone kolorem do skóry.

Określenie „guz” lub „nowotwór” może brzmieć groźnie, ale w tym przypadku oznacza łagodny rozrost tkanek. Naczyniak niemowlęcy nie jest nowotworem złośliwym, nie daje przerzutów i u większości dzieci nie wymaga leczenia. Dokładna przyczyna jego powstania nie jest znana. Bierze się pod uwagę między innymi zaburzenia rozwoju naczyń w życiu płodowym oraz miejscowe niedotlenienie tkanek.

Naczyniaka trzeba odróżnić od malformacji naczyniowej. Malformacja jest obecna już przy urodzeniu, rośnie proporcjonalnie do dziecka i nie przechodzi typowej fazy szybkiego wzrostu oraz późniejszego zanikania. Naczyniak często nie jest widoczny w dniu porodu, lecz pojawia się po kilku dniach lub tygodniach.

Nie ma też podstaw, aby łączyć powstanie naczyniaka ze szczepieniem. Zmiana może stać się zauważalna w podobnym czasie, ponieważ pierwsze szczepienia przypadają na okres, w którym naczyniaki często zaczynają rosnąć. Jest to zbieżność czasowa, a nie związek przyczynowy.

Jak rozwija się naczyniak u niemowlaka?

Typowy naczyniak przechodzi trzy fazy. Tempo zmian może się różnić, zwłaszcza gdy zmiana jest głęboka, duża lub segmentarna, dlatego poniższe okresy należy traktować orientacyjnie.

Proces zanikania jest powolny. W przybliżeniu około 30% zmian cofa się do 3. roku życia, 50% do 5. roku życia, a 70% do 7. roku życia. U niektórych dzieci inwolucja trwa dłużej. Owrzodzenie może pozostawić bliznę, dlatego samoistne zanikanie nie zawsze oznacza całkowity powrót skóry do pierwotnego wyglądu.

Dlaczego powstaje naczyniak?

Nie jest to skutek błędu rodziców ani konkretnego zachowania w czasie ciąży. Znane są natomiast czynniki, przy których naczyniaki występują częściej. Należą do nich:

• wcześniactwo i niska masa urodzeniowa
• płeć żeńska
• ciąża mnoga
• starszy wiek matki
• stan przedrzucawkowy lub niektóre nieprawidłowości łożyska
• występowanie naczyniaków u bliskich krewnych

Obecność któregoś z tych czynników nie oznacza, że naczyniak na pewno się pojawi. Nieobecność czynników ryzyka również go nie wyklucza.

Kiedy naczyniak wymaga pilnej konsultacji?

Mała, pojedyncza i niepowikłana zmiana zwykle może być obserwowana przez pediatrę. Szybszej oceny lekarskiej wymagają jednak następujące sytuacje:

• naczyniak znajduje się na powiece, przy oku lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie
• zmiana obejmuje usta, nos, brodę, szyję albo okolice dróg oddechowych
• naczyniak utrudnia oddychanie, karmienie, widzenie lub słyszenie
• pojawia się owrzodzenie, ból, krwawienie albo cechy zakażenia
• zmiana rośnie bardzo szybko, jest duża lub zajmuje rozległy obszar skóry
• naczyniaków jest więcej niż pięć, zwłaszcza gdy pojawiły się w krótkim czasie

Przy licznych zmianach lekarz może zlecić USG jamy brzusznej, ponieważ istnieje większe ryzyko naczyniaków narządowych, głównie wątroby. Rozległe, segmentarne naczyniaki twarzy mogą wymagać oceny pod kątem zespołu PHACE. Nie oznacza to, że zespół wystąpi u każdego dziecka, ale taka lokalizacja uzasadnia konsultację specjalistyczną.

Do możliwych powikłań należą:

• owrzodzenie z bólem, krwawieniem i ryzykiem zakażenia
• zaburzenia widzenia, zez lub niedowidzenie przy zmianie w okolicy oka
• trudności w oddychaniu lub karmieniu
• niedosłuch przy lokalizacji w przewodzie słuchowym
• trwałe zmiany skóry, szczególnie po dużym naczyniaku lub owrzodzeniu

Jak leczy się naczyniak u niemowlaka?

Większość zmian nie wymaga terapii. Leczenie rozważa się wtedy, gdy naczyniak zagraża funkcjom organizmu, powoduje powikłania, szybko rośnie w miejscu szczególnie narażonym na trwałe następstwa albo wiąże się z dużym ryzykiem oszpecenia. Decyzję podejmuje lekarz na podstawie lokalizacji, wielkości, głębokości i tempa wzrostu.

Propranolol jest lekiem pierwszego wyboru w przypadku naczyniaków wymagających leczenia ogólnego. Podaje się go doustnie, a dawkę i sposób rozpoczęcia terapii ustala lekarz. Przed leczeniem ocenia się między innymi stan układu krążenia, oddychanie oraz sposób karmienia dziecka. W czasie terapii potrzebne są kontrole, ponieważ lek może wpływać na tętno, ciśnienie i stężenie glukozy.

Przy małych, powierzchownych zmianach lekarz może rozważyć miejscowy timolol. Nie jest to rozwiązanie dla każdego naczyniaka, zwłaszcza głębokiego lub grubego. Laseroterapia, w tym laser pulsacyjny barwnikowy, ma zastosowanie przede wszystkim w wybranych zmianach powierzchownych lub w leczeniu pozostałych teleangiektazji. Operację stosuje się rzadko, w konkretnych wskazaniach.

Obserwacja nie oznacza braku opieki. W przypadku niepowikłanej zmiany pozwala uniknąć leczenia, które nie przyniosłoby dziecku korzyści. Z kolei przy czerwonych flagach szybka konsultacja może zapobiec trwałym następstwom.

Co może zrobić rodzic?

Po zauważeniu zmiany postępowanie może wyglądać następująco:

1. Zrób wyraźne zdjęcie w dobrym świetle i zanotuj datę oraz przybliżony rozmiar zmiany.
2. Umów dziecko na ocenę u pediatry, aby potwierdzić rozpoznanie i ustalić sposób kontroli.
3. Dokumentuj wygląd naczyniaka co 2–3 miesiące, a przy szybkim wzroście częściej, zgodnie z zaleceniem lekarza.
4. Nie stosuj samodzielnie maści, leków ani preparatów „na naczyniaki” i zgłoś się szybciej, jeśli pojawi się owrzodzenie, krwawienie lub zaburzenie funkcji.

Zmiana koloru, spłaszczenie i powolne zmniejszanie się naczyniaka zwykle są oznakami naturalnej inwolucji. Zdjęcia wykonane w podobnych warunkach często pokazują postęp lepiej niż codzienne oglądanie skóry.

Notatka eksperta

Około 90% dzieci z naczyniakiem niemowlęcym wymaga jedynie obserwacji. Każdą nową lub niepokojącą zmianę warto jednak pokazać pediatrze, szczególnie gdy rośnie szybko, jest położona przy oku albo ustach, pojawia się w liczbie mnogiej lub ulega owrzodzeniu. Spokojna obserwacja i szybka reakcja na objawy ryzyka pozwalają połączyć bezpieczeństwo dziecka z unikaniem niepotrzebnego leczenia.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku wątpliwości dotyczących zmiany skórnej u niemowlęcia skonsultuj się z pediatrą lub lekarzem zajmującym się nieprawidłowościami naczyniowymi.